Vandaag op Internationale Vrouwendag het eerste stuk van nieuwe Tough Squad redacteur Charisma. Hoe kijkt zij vanuit haar eigen ervaring naar diversiteit in de media? En hoe belangrijk is die diversiteit eigenlijk? 

Een jonge vrouw van Molukse en Marokkaanse komaf, met Brabantse roots en bijna tien jaar woonachtig in de hoofdstad. Dat ik in geen enkele vorm van representatie iemand zou treffen die precies is zoals ik, daar heb ik me lang geleden al bij neergelegd. Met ‘precies zoals ik’, bedoel ik een mix beïnvloed vanuit verschillende culturen, die zich tonen zowel in uiterlijke kenmerken als in de manier van denken en spreken.

Aaliyah

Vroeger heb ik lang en veel gedanst en was ik op jonge leeftijd al veel bezig met muziek en beeldcultuur. Behalve dat ik altijd gek ben geweest van de meest uiteenlopende artiesten, herkende ik iets van mezelf in Aaliyah. Iets wat ik nog niet eerder zo sterk had ervaren bij andere popartiesten. Zij was een jonge, bloedmooie, getalenteerde vrouw en geen meisje-meisje. Ik was nog maar een kind van tien jaar oud, maar ik was ervan overtuigd dat ik net zo wilde worden als zij. Voor mij was zij hét eerste mede-donkere meisje dat liet zien dat je getalenteerd én bescheiden kunt zijn, dat bloedmooi zijn niet betekent dat je jezelf moet uitbuiten als sekssymbool en dat persoonlijkheid en intelligentie het altijd winnen van je mening en gedachten voor je houden. Boven alles liet ze me zien dat jonge gekleurde vrouwen als wij een plek hebben in deze wereld, wat betekende dat ik ook mee tel. Dat ik ook kansen heb om mijn talenten te ontwikkelen en dat er een publiek is om het te laten zien – dat ik word gezien.

aaliyah

In een wereld die steeds kleiner wordt door een toenemende globalisering, voelen bepaalde groepen zich bedreigd waardoor ze meer op hun strepen gaan staan. Identiteit wordt bepaald aan de hand van landsgrenzen en traditionele opvattingen, die in deze tijden eigenlijk geen voeten in de aarde meer hebben. Dit conservatisme in het publieke debat zien we tot uiting in onze populaire beeldvorming.

Stereotypering  in de media

Zowel voor mijn werk als privé kijk ik kritisch en analytisch naar beeldvorming: Wat wil je vertellen en hoe ondersteunen jouw esthetische keuzes dat wat je duidelijk wil maken? Vooral als ik kijk naar populaire beeldvorming raak ik regelmatig de draad kwijt – en erger ik me voornamelijk echt mateloos. Populair, commercieel, mainstream, hoe je het ook wil noemen, in welke vorm je het ook wil gieten: ze laten allemaal hetzelfde zien. Stereotypes.

Een stereotype is niets meer dan een format, een simplificatie om ‘de consument’ mee te duiden en te bereiken. Mensen worden gereduceerd tot opvattingen en speculaties op het gebied van hun identiteit en koopgedrag, en worden vervolgens op diezelfde wijze in beeld gebracht. Vrouwen? Moeder of geile bimbo. Etniciteit? Eén Surinamer of één Marokkaan, maar voornamelijk gewoon niet.

creative-women-street-art-wall-art

Storytelling

In de advertising wereld – bakermat van stereotypering in de media – is het begrip storytelling mega populair. De industrie probeert zich meer te verdiepen in het verhalende aspect van branding, om meer mensen te kunnen binden aan hun product. De traditie van storytelling is geworteld in het uitwisselen van verhalen, van mens tot mens. Marketeers en creatives proberen krampachtig ditzelfde proces te imiteren, door het binnen de kaders van het vraag-en-aanbod model te proppen. Van ‘mens tot mens’ praten wordt op deze manier: ‘van money tot money’ praten. Aan de hand van de huidige discussies rondom beeldvorming, zien we dat dit in toenemende mate verwarring en irritaties oplevert.

Terwijl, in de traditie van storytelling is het is helemaal niet ingewikkeld om te relaten aan het verhaal van iemand anders. Al is hij/zij totaal anders dan ik – we zijn allemaal mensen. Met stereotypering gaat het juist niet om de inhoud van een verhaal, maar om de vorm. En deze is voornamelijk blank, macho, dominant en denigrerend ten aanzien van alles wat dat niet is.

bench-people-smartphone-sun

Statement versus opportunity

Laten we even verder denken in het kader van ‘mens zijn’, en stilstaan bij hoe we iedere dag geconfronteerd worden met de vraag ‘wie ben ik’. Of je nu een aanmeldformulier invult voor een nieuw sportschool-abonnement, bepaalt bij welke winkel je een nieuwe jas koopt, welke krant je ‘s ochtends bij je kopje koffie leest; om deze keuzes te maken koppelen we continu terug naar onze ‘identiteit’. Hoe zie ik mezelf, hoe zien anderen mij, word ik überhaupt gezien en is dit terecht?

Daarom is het belangrijk om jezelf terug te zien in media waarin diverse identiteiten de ruimte krijgen om zichzelf te laten zien. Een breder evenwicht in beeldcultuur voorkomt een beperkt beeld van wat een Nederlander is – het benadrukt alle facetten van wat het betekent om een mens te zijn.

Ik ben geen statement

Als ik mezelf probeer te herkennen in hoe vrouwen en minderheden in grote lijnen worden gerepresenteerd, stuit ik op een grote afwezigheid en een nog groter wordend verzet hiertegen. De meest voorkomende manier waarop ik gekleurde vrouwen in beeld zie, is als statement. Als een merk zich wil typeren als ‘tegendraads’, is iemand met een kleurtje uitermate geschikt voor de nodige controversiële aandacht. Of wat dacht je van het uitbuiten van politiek correctheid? Wanneer een bedrijf zich wil laten zien als vooruitstrevend en fair? Dan hebben we er wel eentje nodig, of een paar. Allebei getuigen van schijntolerantie.

night-television-tv-theme-machines

Al is de Nederlandse samenleving anno 2016 meer gemengd dan ooit, mensen met een kleurtje blijven altijd in de minderheid als het neerkomt op representatie. Bovendien worden mensen in beide gevallen gebruikt om hun ‘afwijkingen’, in plaats van gezien als volwaardig mens.

Whitewashing

De afwezigheid van diversiteit in mediarepresentaties wordt de afgelopen maanden steeds meer bespreekbaar gemaakt. Dit filmpje is kort, hilarisch, absurd en on-point. Misschien is het zelfs nog beter om te verwijzen naar Chris Rock’s optreden tijdens de Oscars dit jaar. Na een hoop grappen en een paar steken onder water naar zowel blanke als donkere acteurs, benoemt Chris de onderliggende ernst van zijn show:

What I’m trying to say is (…) we want opportunity. We want the black actors to get the same opportunities as white actors. That’s it!

stereotypering in de media chrissy teigen oscars
Supermodel Chrissy Teigen’s reactie op Stacey Dash’ korte toevoeging aan de Oscar avond, als ‘Director of Minority Outreach’. Meer weten? Google: ‘Stacey Dash Chris Rock Oscars’

Diversiteit op het grote doek

Vanuit de filmindustrie staan verschillende professionals op die zich uitspreken tegen de grootschalige discriminatie die zowel plaatsvindt op de set als op het scherm. Denk aan Jada Pinkett-Smiths oproep tot boycot van de Academy Awards of #oscarssowhite. What It’s Really Like to Work in Hollywood (*If you’re not a straight white man) van The New York Times bevat een lange lijst aan bekende filmsterren die uit de school klappen over hun racistische en/of misogyne ervaringen. Deels uit herkenning maken de verhalen me soms aan het lachen, onder een aanhoudend gevoel van teleurstelling. Hollywood, een cultureel en industrieel imperium dat wereldwijd als cinematografisch voorbeeld wordt genomen – is dit mijn toekomst?

Nogmaals: is dit mijn toekomst?

Uit ervaring weet ik dat dezelfde praktijken ook plaatsvinden in Amsterdam. Een half Nederlands, half Surinaamse vriendin is volgens casting directors ‘te licht’ en ‘te Westers’ om geloofwaardig over te komen als meisje uit de Bijlmer. Alle lezers die geloven dat casting directors zelf regelmatig in de Bijlmer komen, mogen nu hun hand opsteken.

Deze zelfde vriendin heeft onlangs een kleine rol gespeeld in een korte filmproductie. Tijdens de financieringsaanvraag bij het een groot filmfonds, werd de regisseuse specifiek gevraagd naar: “Deze rol hè, waarom moet zij per se gekleurd zijn? Voegt dat echt iets toe? Daar hoeft ze toch niet per se een kleurtje voor te hebben?”. Nogmaals: is dit mijn toekomst? (Om nog maar niet te spreken over dat ik verschillende steengoede acteurs zie spelen op de bühne, maar dat alle grote rollen en Gouden Kalveren altijd naar dezelfde Carices, Halina’s en Waldemars gaan.)

black-and-white-person-woman-night

Moeten we nog wel praten van een minderheid?

Anno 2016 leven we in een tijd van gender-bending, remote working, tweede-, derde-, vierde-generaties bestaande uit de meest uiteenlopende etniciteiten. We leven in een tijd waarin de meerderheid niet alleen behoefte heeft aan persoonlijke vrijheid, maar waarin we ook mogelijkheden creëren om onszelf op die manier te uiten. Voornamelijk het fenomeen van grootschalige ontmoetingen tussen verschillende culturen en levensopvattingen, roept bij mij de vraag op: “Wie is hier eigenlijk de minderheid?”.

Wat is eigenlijk nog dominante beeldvorming?

Deze samenleving zien we niet altijd terug in advertising of film, maar wel in social media – het medium dat ons de mogelijkheid biedt om onszelf te verenigen door middel van een hashtag, een Youtube-clip of blog. Met het verenigen van al die verschillende groepen die zichzelf willen laten zien door middel van het internet, als hoogst internationale platform, vraag ik me af: “Wat is eigenlijk nog ‘dominante beeldvorming’?”.

We zien grote groepen mensen vanuit hun individualiteit hun plek nemen in de samenleving en daarmee ook in beeld. Alle initiatieven om diversiteit in mediarepresentaties af te dwingen, zijn op zichzelf al een representatie van verschillende mensen uit de samenleving. Vanuit hier zie ik nu als de tijd om kansen te creëren waarin ik mezelf kan uitdrukken, vanuit mijn interesses, mijn ideeën en mijn achtergrond die uit meer bestaat dan alleen mijn etniciteit.

Een tool om shit te verkopen

Als je dit weet, kun je stereotypes begrijpen als niets meer dan een advertising-tool om shit mee te verkopen. Het is niet gebaseerd op de realiteit, het verhoudt zich niet tot bestaande feitelijkheden. Stereotypes baseren zich op sales-statistieken en de generaliseringen die daaruit voortkomen. Daarom heeft stereotypering, zoals we die terugzien in onze hedendaagse beeldcultuur, niets maar dan ook werkelijk niets te maken met de identiteit van de verschillende mensen in onze maatschappij. De enige identiteit die in mijn ogen zichtbaar wordt, is die van de beeldmakers.

Mensen die geen idee hebben van hoe anders de maatschappij in elkaar steekt, dan hoe ze die in beeld brengen. Mensen die geen idee hebben dat vrouwen er klaar mee zijn om zichzelf alleen maar als seksding terug te zien. Of een derde generatie Nederlanders die het zat is om continu te worden veroordeeld en genegeerd op basis van hun etnische roots. Ik, als slechts één van honderdduizenden, trek op beide fronten aan het kortste eind.

———
Squad Out.
peace

PS: Een van mijn voorbeelden in de meer recente beeldcultuur is een choreografe. Van de week ontdekte ik Parris Goebel (1990) en haar dansgroep Royal Family. Voor de Beliebers onder jullie, deze jonge dame is de choreografe van Justins videoclip ‘Sorry’. Behalve haar techniek, originaliteit en ultiem getalenteerde dansers ben ik ook om een hele andere reden groot fan van haar: haar keuze voor diverse representatie. Het mooie aan haar choreografieën is dat iedereen naar voren komt: jong, oud, macho, queer, blank, niet-blank, in all shapes en sizes. Kenmerken die duidelijk te herkennen zijn in Parris’ eigenlijk uiterlijk: een kleine, curvy dame met een Polynesisch uiterlijk en excentrieke styling. In de berichtgevingen rondom haar succes heeft niemand aandacht voor oppervlakkige kenmerken, en wordt Parris terecht gewaardeerd om de professional die ze is.