Bekijk vroeger en nu, en vergelijk

Als ik naar mezelf kijk en naga wat ik ooit heb gezegd en gedaan in het verleden, is er genoeg waar ik niet trots op ben en waar ik me nog steeds voor kan schamen. Op dat soort momenten stel ik mezelf gerust met gedachtes als: “Hee joh, het is geweest” en “Ik moest nog leren”. Vanuit de wil om te leren herinner ik mezelf er regelmatig aan om niet alleen kritisch naar de wereld te kijken, maar ook naar mezelf: “OK wijffie, dit is écht niet slim van je hè. Wát hebben we hiervan geleerd?”. Op deze manier zijn de fouten die ik heb gemaakt tenminste nog ergens goed voor: een betere toekomst. “NEE IK WIL HIER NIET MEER AAN DENKEN” wordt “Dank je wel”.

Om deze persoonlijke reden steun ik ieder initiatief dat bijdraagt aan de openheid en transparantie van persoonlijke en gedeelde verhalen. Om vooruit te komen moet je je verleden een plekje kunnen geven. Taboes worden onschadelijk gemaakt door ze te bespreken. En het openstaan voor verschillende perspectieven draagt daaraan bij.

Land, leven en eer

Vorige week organiseerde het muzieklabel Top Notch een boekpresentatie in een uitverkocht Paradiso. In Roofstaat: Wat Iedere Nederlander Moet Weten bundelt auteur Ewald Vanvugt (1943) Nederlands koloniale verleden. Door het verhaal en de statistieken te registreren van de aanhoudende massamoorden en grootschalige plunderingen die werden gedaan door het VOC en de WIC. Het avondvolle programma werd gepresenteerd door Akwasi en bestond uit optredens van onder andere Glen Faria (MC Fit), Sunny Bergman, Karin Amatmoekrim en Jeffrey Spalburg. Ook ging de nieuwe videoclip van Typhoon’s “We Zijn Er” in première. Allen vertelden waarom volgens hen het belangrijk is om de Nederlandse koloniale geschiedschrijving in ere te herstellen.

roofstaat geschiedenis nederland

Voor een land dat zijn huidige staat van welzijn en rijkdom te danken heeft aan leegplunderen van andere landen, heeft het wel een hele grote belerende mond tegenover economische en politieke vluchtelingen met ‘dat ze hier niks te zoeken hebben’. Of in de recente woorden van onze eigen premier, dat ze beter thuis kunnen blijven. Daarnaast geeft het ons een beter inzicht in de huidige situatie van het rijke Westen tegenover het arme niet-Westen.

In het podium-interview legt Vanvugt uit dat hij zich er heel erg aan stoort dat het koloniale verleden in de geschiedenisboeken wordt beschreven als een tijd van heldhaftigheid en ondernemerskracht. Op deze manier worden gewelddadige en traumatische ervaringen eufemistisch weggezet als ‘de schaduwzijde’ of ‘zwarte bladzijde’ van de geschiedenis. Terwijl het erkent dient te worden als de geschiedenis van het Nederlands erfgoed. Zoals Vanvugt het in zijn eigen woorden uitlegde die avond:

“Het verschaffen van een heldenstatus aan de zeelieden van toen, gebaseerd op de gigantische rijkdommen die Nederland heeft verdiend aan zijn koloniën, door aanhoudende executies en berovingen, weegt niet op tegen de schande van honderdduizenden, zo niet miljoenen mensen die hun leven, land en eer hebben verloren.”

v.l.n.r.: Akwasi, Ewald Vanvugt, Djiggy Djé
v.l.n.r.: Akwasi, Ewald Vanvugt, Djiggy Djé

Jong en oud, wit en gekleurd kwamen bijeen, vanuit de behoefte om hier over te praten en meer van elkaar op te steken. Om de aandacht en het plezier er in te houden, werden serieuze gesprekken afgewisseld met muzikaal vermaak en inspirerende beelden.

21 maart 1961

Op 21 maart j.l. is het precies 65 jaar geleden dat de eerste generatie Molukkers naar Nederland werden gebracht. Ter ere van deze dag organiseerde het Tropenmuseum afgelopen zondag het evenement ’65 Jaar Molukkers in Nederland’.

Take note:
21 maart is voor Molukkers niet alleen een bijzondere, maar ook een hele beladen dag. Vanaf het moment van aankomst hebben we als Molukkers te maken gehad met gevoelens van verraad en geweld door wat hen is aangedaan. Zeker onder de eerste en tweede generatie is dit nog heel erg voelbaar. Tegelijkertijd is het anno 2016 ook een moment van trots, door terug te blikken op hoe Molukkers volledig op eigen kracht hun positie hebben ingenomen in de samenleving. Door zelf actief deel te nemen aan de Nederlandse leef- en werkcultuur, maar wel met behoud van de eigen cultuur.

En voor de eerste niet-Nederlandse groep die haar toetrede maakt, in tijden waarin er geen taalcursussen, inburgeringstrajecten, loopbaan-begeleidingen, anti-discriminatie instanties of fatsoenlijke woonvoorzieningen waren, is dat een hele prestatie en een mooi feestje waard.

Regisseur Jim Taihuttu, bekend van de speelfilm “Wolf” en videoclips van o.a. Yellow Claw (zie afbeelding)
Regisseur Jim Taihuttu, bekend van de speelfilm “Wolf” en videoclips van o.a. Yellow Claw (zie afbeelding)

Kil

Het Tropenmuseum bezit in mijn ogen een hele betekenisvolle positie in de beeldvorming van de geschiedenis. Met het vertegenwoordigen van diversiteit in het Nederlands erfgoed, draagt het de grote verantwoordelijk om inzicht te geven in de verhalen en geschiedenis van etnische groepen in de Nederlandse maatschappij.

roofstaat geschiedenis nederland

Na drie kwartier (van het vier uur durende event) had ik er genoeg van, en verruilden mijn moeder en ik het Tropenmuseum voor een café op de hoek. Het begon met de openingsspeech van de adjunct directeur, waarin hij verwees naar de hervormingen van de expositieruimtes die de komende twee jaar zullen plaatsvinden: “Tot mijn grote spijt is in het hele museum geen enkel Moluks verhaal te ontdekken, en dat gaan wij nu veranderen”. Kil [straattaal, red.]. Dus het kost je 65 jaar om te beseffen dat de eerste etnische bevolkingsgroep in Nederland niet vertegenwoordigd wordt, door hét museum dat staat voor representatie van wereldculturen? Hoe kan dat godsnaam? Wat is jouw verklaring daarvoor? Waarom ben je niet eerlijk en vertel je dan ook niet gelijk hoe jullie bestuurlijke keuzes in elkaar steken? Waar is jouw zelfreflectie?’ ging door mijn hoofd.

De samenstelling van het programma was een rommeltje en een ultiem Powerpoint snoozefest. De conservator van Mode en Populaire Cultuur las in een razend tempo haar lappen aantekeningen voor, over haar onderzoek naar etnische invloeden in moderne haute couture. Gevolgd door een Indische fotografe die haar fotoboek presenteerde met portretten van naakte Nederlanders die getatoeëerd zijn in Maori-stijl. Daarna luisterden we naar een paar Molukse ondernemers die reclame maakten voor hun eigen bedrijf.

Van een museum, dat onderdeel is van het Nationaal Museum van Wereldculturen, verwacht ik toch meer dan een podium voor mensen die me dingen willen verkopen en rakelings verwijzen naar: “Dit logo is geïnspireerd op Maluku, want hij is blauw. Blauw als de Molukse zee, weet je wel.”

Ik keek om me heen. Ik zag voornamelijk veel oudere mensen, die van alle hoeken in Nederland hiernaar toe zijn gekomen. Met het steeds lauwer wordend applaus na iedere Powerpoint voelde ik de gezamenlijk teleurstelling: Wat heeft dit met ons te maken?
Beste Tropenmuseum, als je respect wil betuigen jegens een gemeenschap die al 65 jaar deel uitmaakt van de samenleving, moet je laten zien dat je weet wat er leeft. De Molukse samenleving is hecht en heeft al die jaren kunnen overleven door een kenmerkend gevoel van ‘Wij’: Wij zijn Molukkers, wij zorgen voor elkaar, jouw verdriet is mijn verdriet en jouw geluk is mijn geluk. Door mensen uit te nodigen die vervolgens alleen maar vertellen over ikke-ikke-ikke, laat je zien dat je geen enkele moeite hebt genomen om je te verdiepen in de mensen die je tegenover je hebt zitten.

Zoals te lezen is in Roofstaat zijn Molukkers in het verleden niet alleen uitgebuit en verraden, maar ook over het hoofd gezien. Daarom was voor mij die middag niet alleen een aanfluiting, maar ook een belediging. Hoe kan een plek met zoveel kennis en informatie zoveel onwetendheid tonen, en daar mensen nog voor laten betalen ook.

Er is zoveel waarmee je een mooi, helder verhaal kunt vertellen van Molukkers in Nederland. Mediafiguren, sporthelden, schrijvers, wetenschappers, muzikanten, filmmakers, waar waren zij? Onlangs is bijvoorbeeld ook de korte docu Untuk Selalu (reg. Andrea van den Bos, Ambar Surastri en Robert Maruanaija) online verschenen, waarin een derde generatie Nederlanders met verschillende Indonesische komaf, vertellen over hun roots en alledaagse cultuurgebruiken. Niks ‘inside-information’, maar gewoon bovenaan je Google zoekresultaten.

roofstaat geschiedenis nederland

Wat leeft?

Hoewel Top Notch zich als label redelijk op de achtergrond hield tijdens de boeklancering, viel het me op dat deze avond heel goed door ze is uitgedacht. Top Notch staat voornamelijk bekend als Nederlands grootste hip hop label. Hip hop liefhebbers zijn divers maar wat ons verbindt is de muziek. Behalve het vormen van een bewijs dat ‘hip hop leeft’, kijkt Top Notch verder door te onderzoeken ‘wat leeft er onder jullie?’. Top Notch artiesten vertellen hun verhaal, maar wat is het verhaal van hun publiek?
Door de gesprekken te verbinden met behulp van muziek spreekt het bewust, en geslaagd, een breder publiek aan. Verschillende soorten mensen zijn aanwezig, omdat het ook de bedoeling is om de mensen wakker te schudden die zich hier niet van bewust zijn. Niet alleen de mensen die deze geschiedenis al delen. Op deze manier bereikt zowel het boek als ‘iedere Nederlander’.

Jong geleerd, oud gedaan in de praktijk

Afgelopen maandag werd bekend dat we nu met zeventien miljoen mensen in Nederland leven. Voor een groter wordend deel is het daarom heel erg belangrijk om de eenzijdige, beperkende Nederlandse geschiedschrijving te dwingen tot zelfreflectie. Met het schrijven vanuit nationalistische belangen, ontken je een deel van je geschiedenis en daarmee ontken je ook deel van jezelf. De geschiedenis is van ons allemaal, en daarmee ook de toekomst. Door de confrontatie aan te gaan met een pijnlijk verleden en de fouten die zijn gemaakt, kunnen we met z’n allen vanuit hoop en visie een nieuw vooruitzicht creëren. Iets wat volgens mij hard nodig is.

———
Squad Out.peace