Laten we alsjeblieft stoppen met whitesplaining. A la mansplaining. Waar het voor staat is voor elke niet-blanke persoon een duidelijk gegeven: blanke mensen die wel even uitleggen hoe de vork echt in de steel zit. Die even keihard over je eigen ervaring heen walsen om uit te leggen dat je het toch echt totaal verkeerd ziet. En om de een of andere reden roept Beyoncé de laatste tijd een intense hoeveelheid whitesplaining op bij blanke feministes.

beyonce-formation-black-lives-matter-opinion-compressed

Dit is dus hoe het niet moet

In gesprekken met mijn vriend is één artikel uit de Volkskrant inmiddels een legendarisch voorbeeld geworden van de belachelijke manier waarop (sommige) blanke feministes Beyoncé specifiek benaderen, en zwarte vrouwen in het algemeen. Het artikel van Els Maes was getiteld ‘Waarom Beyoncé het nu over ras heeft’ en stond op 19 februari jl. in de krant. De algemene insteek was niet eens zo verkeerd: een analyse van Beyoncé’s duidelijke focus op racisme en black pride sinds de lancering van haar nummer Formation. Maar de manier waarop was zo tenenkrommend dat wij aan de keukentafel zo’n beetje het hele artikel in steeds luider wordende kreten van verbazing aan elkaar voor hebben zitten lezen. Ik noem maar:

Dat er met scepsis wordt gekeken naar haar Black Power-uitspraken, heeft Beyoncé ook een beetje aan zichzelf te wijten. De coverfoto van haar solo-album Four uit 2012, bijvoorbeeld, toont Beyoncé met glad geföhnd blond haar, gebleekte wenkbrauwen, de huid een tintje koffie met heel veel melk. Ook op haar reclamefoto’s voor l’Oréal ziet Beyoncé eruit als een barbie die eventjes onder de zonnebank is geweest. Ze mag in Formation ‘I like my negro nose’ zingen, je hoeft maar naar foto’s uit haar beginjaren te kijken om te zien dat er aan dat neusje behoorlijk gesleuteld is. Het signaal dat Beyoncé als rijzende ster de wereld in stuurde roept vragen op: hoe meer geld en succes ze vergaarde, hoe blanker ze eruitzag. Of was het omgekeerd?

Dit is het compromis dat ze moet sluiten, stelde Donald Channsin Berry vast, de maker van de documentaire Dark Girls. ‘Beyoncé doet wat ze moet doen om wereldwijd aanvaard te worden en haar aanhangers gelukkig te houden’, zei hij.

Met een afrokapsel en een negroïde neus word je geen wereldster? Dat is een schokkende conclusie.

Exsqueeze me? Hoezo is het voor een journalist die zichzelf als genoeg deskundig beschouwt op het gebied van muziek en cultuur om over Beyoncé’s albums en optredens te schrijven een schokkende conclusie dat je in de muziekwereld verder komt met een weave en een nosejob dan met een afro en een “negroïde neus”? Daarnaast, als je bedenkt hoe lang Beyoncé al aan de weg timmert kun je niet ontkennen dat het voor haar een compleet andere wereld was toen ze eind jaren 90 met Destiny’s Child het podium betrad. Ja, toen was het nou eenmaal zo dat je sneller een platendeal kreeg en bekend werd bij het grotere publiek als je voldeed aan de vooral blanke schoonheidsidealen. En dat is nog steeds zo, zelfs nu er stukje bij beetje meer ruimte in de mainstream popcultuur komt voor uitgesproken niet-blanke stemmen en gezichten. We gaan verder:

Haar wereldfaam heeft ze te danken aan haar liedjes vol herkenbare ‘opruiende’ boodschappen voor zelfbewuste, ambitieuze meisjes en vrouwen: verdien je eigen geld (Independent Women, Pt. I), zet een man die je niet goed behandelt direct de deur uit (Irreplaceable), laat een man niet van je zuurverdiende centen profiteren (Bills, Bills, Bills), enzovoort. […] [Nu] is ze voor commentatoren een vat vol tegenstrijdigheden geworden, een voorvechtster van vrouwenrechten die sexy dansjes doet in blote outfits, en zich Mrs Carter laat noemen – de naam van haar echtgenoot.

Dit stukje is bij uitstek de kern van het artikel die zowel een you got to be kidding me schaterlach bij mij oproept als heel veel boosheid. Want wat hier gezegd wordt is dat een krachtige vrouw zijn die haar eigen geld verdient en oproept tot empowerment inherent niet samen gaat met het aannemen van de achternaam van je man of met een sexy outfit. En dat is volgens mij precies het idee wat zoveel blanke feministen hebben: dat je door je vrouwelijkheid te omarmen direct je onafhankelijkheid inlevert. Dat je als feminist dus de barricades op moet voor het vrouw-zijn, maar die maar vooral niet moet gebruiken voor je eigen gewin verder. Dat de naam van je man aannemen een teken van onderdanigheid is. Om nog maar even te zwijgen over dat Els Maes duidelijk niet goed geluisterd heeft naar Formation, waarin ook genoeg lines voorkomen als “When he fuck me good I’m gonna take his ass to Red Lobster // If he hit it right, I might take him on a flight on my chopper // Drop him off at the mall, let him buy some J’s, let him shop up”, waarmee Beyoncé in één vloeiende beweging even de klassieke rolverdeling en power binnen een stereotype relatie omver gooit.

We zijn voorbij de tweede golf, toch?

Deze ideeën zijn voor mij vooral een krampachtig overblijfsel van de tweede feministische golf. Waarbij het inderdaad nodig was om een statement te maken, om extreem de andere kant op te gaan om de rest van de wereld wakker te schudden wat betreft vrouwenrechten. Maar inmiddels zijn we zo’n 50 jaar verder, en is het belachelijk om een vrouw (die je trouwens niet kent, en die je over haar eigen beweegredenen niet bevraagd hebt) te betichten van onfeministisch zijn omdat ze haar geld verdient met, onder andere, sexy dansjes doen in blote outfits. Get a grip.

Racisme bestaat ook binnen feminisme

Wat hier vervolgens nog bovenop komt is de race factor. Want dit soort oordelen gaan overwegend vanuit blanke vrouwen naar zwarte vrouwen. Zwarte vrouwen zijn namelijk te seksueel, te agressief, te radicaal – noem maar op. Allemaal dingen die in de weg staan van “algemeen feminisme”. Waarom is alleen jouw versie van feminisme de juiste?

Screen Shot 2016-04-25 at 10.34.55
Ida B. Wells comic op Hark A Vagrant

Het is verbazingwekkend hoe makkelijk blanke feministen voorbij gaan aan de diversiteit aan culturen en leefwerelden tussen vrouwen. Wij blanke vrouwen hebben er al een eeuw aan mainstream feministische beweging erop zitten. Blanke vrouwen kregen begin 20e eeuw in Amerika kiesrecht, zwarte vrouwen niet. Blanke vrouwen konden in de jaren 60 strijden voor zaken als geboortebeperking, terwijl zwarte vrouwen nog bezig waren om als volledig burger gezien te worden. Ook nu in 2016 zijn zwarte vrouwen in Amerika overwegend bezig met providen voor hun familie, met zichzelf en hun gezin beschermen tegen het nog steeds welig tierende racisme in Amerika, met hun kinderen leren hoe ze om moeten gaan met police brutality en met stereotypering, met ermee in het reine komen dat hun natuurlijke huid en haar worden gezien als lelijk of onverzorgd. Blanke vrouwen staan misschien een stap naar achter doordat ze vrouw zijn; niet-blanke vrouwen staan twee stappen achter omdat ze naast seksisme ook met racisme te maken hebben. De blanke feministische beweging is er van oudsher absoluut niet één die inclusief was; en is dat overwegend nog steeds niet, al krijgt diversiteit en intersectionaliteit steeds meer aandacht. In de praktijk betekent dat laatste vooral een overdreven vasthouden aan het begrip van ‘kleurenblindheid’, wat a) niet bestaat en b) er voor zorgt dat de ervaringen van vrouwen op basis van hun huidskleur volledig genegeerd worden. No wonder dat veel niet-blanke vrouwen het ‘white feminism’ niet als hun feminisme zien.

Overigens: net zo belachelijk vind ik blanke feministes die zwarte vrouwen dan weer gaan shamen omdat ze zich in hun ogen teveel schikken naar het heersende schoonheidsideaal. Vrouwen die dus over het optreden van Beyoncé op de Superbowl klagen dat Beyoncé wel een groep vrouwen met afro’s leidt, maar zelf geblondeerd haar heeft met een lossere krul. Als je eerst niet erkent dat zwarte vrouwen een andere ervaring hebben dan jij, haal het dan ook niet in je hoofd om ze vervolgens aan te spreken op dat ze een manier zoeken om zich in een wereld te begeven waar hun natuurlijke staat als subversief beschouwd wordt.

beyonce-lemonade-film-4

LEMONADE

Dit weekend kwam Beyoncé’s nieuwe album Lemonade uit; dat wist je al, want het internet heeft het over niets anders. Ik heb het vanochtend op weg naar kantoor achter elkaar geluisterd, en heb zowel de ‘fuck yeah!’ momenten gehad, als een aantal keer een brok in mijn keel. Nummer als Sorry, 6 Inch, Sandcastles en Daddy Lessons zijn geniaal, mede door de diversiteit aan muziekstijlen inclusief de onontkoombare Southern invloed. Met Formation, Forward en Freedom zit er een flinke dosis black power in waar je niet omheen kan – en er omheen gaan wil ik ook absoluut niet. Wat ik wel wil, is erkennen dat deze nummers niet voor mij zijn gemaakt. Vooral de hele Lemonade film is nog veel meer dan het album een uur aan sterke zwarte vrouwen en subversieve beelden, gevuld met een narratief van boosheid, verdriet en trots dat gebaseerd is op een andere ervaring dan de mijne. Zinnen als deze zijn niet voor mij bedoeld:

Grandmother, the alchemist, you spun gold out of this hard life, conjured beauty from the things left behind. Found healing where it did not live. Discovered the antidote in your own kit. Broke the curse with your own two hands. You passed these instructions down to your daughter who then passed it down to her daughter.

Blanke Beyoncé fans kunnen hoog of laag springen (en zoveel cornrows laten zetten als ze willen), maar het grootste deel van dit album is niet voor hen. It just ain’t for you honey. En dat is okay.

landscape-1461465330-beyonce-lemonade

Door vrouwen in al hun diversiteit de ruimte te geven om zichzelf te uiten op een manier die zij empowering vinden ben je namelijk niet anti-feministisch bezig. Als een vrouw bepaalt dat zij door zich op een bepaalde manier te kleden juist sterk voelt, dan hoef jij niet boos te worden omdat dat niet is hoe jij je sterk voelt. Als een vrouw haar geld verdient met sexy zijn, hoef jij niet te zeggen dat ze daarmee ‘de vrouwenbeweging schaadt’. Als een feministe als Beyoncé zich na jaren in de muziekindustrie vrij voelt om het over zeer relevante en grote issues in haar gemeenschap te hebben, hoef jij niet boos te worden omdat jij die issues niet (h)erkent. En zeker niet als ze dat doet op een manier die bij haar interpretatie van black empowerment en black feminism past. En, let op: hoef je ook niet de andere kant op door te slaan en opeens te doen alsof jij als blanke vrouw met een universitaire Geesteswetenschappen studie bij uitstek begrijpt waar zij het over heeft. Want dat hoeft niet. Het enige wat je hoeft te doen is haar ervaring erkennen, en waar het kan haar te steunen. Zoals je van elke vrouw haar versie van feminisme en haar ervaringen zou moeten steunen.

Voor mij is het nu wachten op alle blanke vrouwen die driftig stukken aan het schrijven zijn over hoe Beyoncé er he-le-maal naast zit.

———
Squad Out.

peace