Dus jouw werk is kunst? Nou laten we dat dan op die manier bekijken.

Beyoncé. Lemonade. Ongetwijfeld een van de meest populaire online zoektermen van de afgelopen weken. Het internet loopt over van black culture analyses en sappige verhalen over de mogelijke ‘Becky with the good hair’. Iedereen doet een poging om te begrijpen what the fuck we just witnessed.

betekenis lemonade beyonce
Beyonce poseert naast Pablo Picasso’s Portrait de Francoise

Als ik kijk naar Beyoncé zie ik een machine. Media en fans geven haar regelmatig credits voor haar performance skills. In mijn ogen torenen haar marketing-kwaliteiten daar ver boven uit. Beyoncé loopt voor op de hele entertainmentindustrie, als het gaat om de strategische positionering van haar carrière. Beyoncé geeft vrijwel geen interviews meer. Persfotografen zijn niet toegestaan bij haar concerten. Alles wat je ziet, hoort en koopt van Beyoncé is mede-bedacht, mede-ontwikkeld, medegefinancierd, mede-uitgevoerd en mede-uitgebracht door Beyoncé. In samenwerking met een legioen aan professionals. Ze bezit een monopolie op haar eigen publieke figuur.

Als ik luister naar Beyoncé, hoor ik dat ze continu naar zichzelf refereert als artiest. Boze tongen beweren dat ze met haar laatste videoclip Formation een anti-police statement maakt. In een recent interview met ELLE geeft ze haar reactie hierop, door te openen met:

“I mean, I’m an artist and I think the most powerful art is usually misunderstood.”

Een hele interessante quote. In plaats van te discussiëren over of ze nou wel of geen ‘echte kunstenaar’ is, is het veel meer van waarde om dit gewoon eens aan te nemen. Het leert ons namelijk om haar werk te kunnen begrijpen, op de manier zoals zij het bedoelt. Het laat ons vooral verder kijken dan de veel gedeelde opinie dat Lemonade niets meer is dan een cliché liefdesverhaal. Als je kijkt naar het geheel van gestileerde beelden, lyrics en spoken word is dat niet alleen oppervlakkig, maar vooral heel beperkend.

Een ander perspectief

De essentie van kunst is heel makkelijk te begrijpen: een alledaags onderwerp wordt vanuit een nieuw perspectief getoond en roept op tot het opnieuw definiëren ervan. In het waarnemen en begrijpen van kunst is waarheidsbevinding ondergeschikt aan interpretatie. Het accepteren van een kijk die verschilt met de jouwe, geeft je een breder inzicht in zowel jouw eigen realiteit, als die van een ander.

Vreemdgaan is iets heel banaals. Iedereen is ermee bekend. Je kiest er zelf voor om het te doen, je kent mensen die het doen of het is je overkomen.  Met het nemen van ontrouw als rode draad in Lemonade, wordt het voor een breder publiek ineens heel toegankelijk om zich te kunnen verhouden tot diep duistere gevoelens als intens verraad, opgekropte woede, machteloosheid en aanhoudend verdriet. Lemonade kan op deze manier worden begrepen als een verhaallijn, om een veel grotere vorm van bedrog en onderdrukking bespreekbaar te maken:

The most disrespected person in America is the black woman.

The most unprotected person in America is the black woman.

– Malcolm X geciteerd in Lemonade

tumblr_o649svlXuJ1rrg2ifo5_1280
Cameo van Eric Garner’s moeder met een portret van haar overleden zoon in Lemonade

Bewustwording

Lemonade bespreekt en stimuleert een proces van bewustwording onder vrouwen, zwarte vrouwen in het bijzonder. De zure smaak van onrechtvaardigheid verandert in zoete overwinning door jezelf te rechtvaardigen. Dit is het resultaat van introspectie. Deze term uit de psychologie leent zich goed om te snappen hoe Beyoncé haar eigen gedachten, gevoelens en herinneringen tot een onderwerp maakt van beraad.

Introspectie onderscheidt zich van reflectie doordat de nadruk ligt op jouw eigen rol in gebeurtenissen: Wat is mijn aandeel geweest in deze situatie? Welke mogelijkheden had ik? Welke keuze heb ik gemaakt? Waarom heb ik specifiek die keuze gemaakt? Hoe kijken anderen naar mijn gedrag? Wat betekenen de antwoorden op deze vragen voor mijn gedrag in de toekomst?

Om hier antwoord op te geven is twintig minuten heel hard nadenken niet genoeg. Hiervoor moet je verschillende fases doorlopen, die veel tijd kosten. Denk aan weken, maanden of zelfs jaren. Het antwoord op deze vragen helpt je niet alleen om op te staan voor jezelf, maar ook voor anderen die in dezelfde situatie zitten.

Met het visuele in Lemonade geeft Beyoncé vorm aan de processen die ze probeert te doorgronden, die zich afspelen in het bewuste en het onbewuste van haar psyche. Het gaat hier niet alleen om haar eigen denkprocessen, maar ook om haar eigen gedrag in het aanschouwen en ervaren van zwarte vrouwen die worden bedrogen door mannen én vrouwen, in relationele sferen, maar ook op het gebied van politiek en media.

Maar wat is Beyoncé’s eigen rol (geweest) ten opzichte van haar mede-zwarte vrouwen die zich ondergewaardeerd en niet gerepresenteerd voelen?

Let’s get information

Over de lyrics en beelden van Lemonade is al veel gezegd en geschreven. Daarom vind ik het interessanter om te kijken naar hoe de poëzie van Warsan Shire extra gewicht geeft aan dat wat Beyoncé haar publiek wil duidelijk maken. Met name omdat het ons verder laat kijken dan de oppervlakte van haar lyrics en de visuele ondersteuning daarvan. In de volgende alinea’s bekijk ik hoe Warsan’s poëzie bijdraagt aan de manier waarop Beyoncé haar introspectie vormgeeft. In de film worden de teksten gebruikt als bruggetjes tussen de opeenvolgende nummers. Zoals je zult zien zijn Warsan’s teksten nogal abstract. Het is niet erg als je het als kijker in de eerste instantie niet zo goed kunt plaatsen. Daarom zet ik het voor ons op papier, om er over te kunnen nadenken en de betekenis ervan te doorgronden.

Hoofdstuk 1: Intuïtie

I tried to make a home out of you, but doors lead to trap doors, a stairway leads to nothing. Unknown women wander the hallways at night. Where do you go when you go quiet?

You remind me of my father. A magician. Able to exist in two places at once. In the tradition of men in my blood, you come home at 3 AM and lie to me. What are you hiding?

The past and the future merge to meet us here. What luck. What a fucking curse.

Thuis definieert zich aan de hand van een specifieke locatie, op basis van een bepaald gevoel.  Je kunt je thuis voelen in een land, maar ook in een relatie. Beide voorzien je van stabiliteit, verbondenheid en veiligheid. Wanneer deze worden bedreigd, is er zoiets als intuïtie, een dieper weten, dat je hiervoor waarschuwt. Wat betrouwbaar lijkt, blijkt niet in de haak. Om dit te kunnen horen, moet je willen leven in waarheid. Door afstand te nemen van mooie plaatjes en mooie woorden, kun je opvangen wat er in de wandelgangen door ‘die dames’ wordt besproken.

Ze (h)erkent haar gevoel door te kijken naar de vrouwen om haar heen die eerder dit hebben meegemaakt. In de vorm van een vloek worden ze allen keer op keer bedrogen en verwaarloosd, op een plek die ze hoort te voorzien van liefde en bescherming.

beyonce-lemonade-film-4

Hoofdstuk 2: Ontkenning

I tried to change. Closed my mouth more, tried to be softer, prettier, less awake. Fasted for 60 days, wore white, abstained from mirrors, abstained from sex, slowly did not speak another word. In that time, my hair, I grew past my ankles. I slept on a mat on the floor. I swallowed a sword. I levitated. Went to the basement, confessed my sins, and was baptized in a river. I went on my knees and said ‘amen’ and said ‘I mean’. I whipped my own back and asked for dominion at your feet. I threw myself into a volcano. I drank the blood and drank the wine. I sat alone and begged and bent at the waist for God. I crossed myself and thought I saw the devil. I grew thickened skin on my feet, I bathed in bleach, and plugged my menses with pages from the holy book, but still inside me, coiled deep, was the need to know: Are you cheating on me?

Tegen beter weten in, legt ze de schuld neer bij zichzelf: “Ze ziet de dingen verkeerd”. In plaats van te aanvaarden dat de situatie niet klopt, begint ze zich aan te passen aan een leugen. Door te willen voldoen aan perfectie, waardoor ze bijna zichzelf uit het oog verliest. Totdat haar trots haar tot de orde roept: Geen enkele situatie is het waard om je te ontdoen van wie je bent. I mean; ik doe er toe.

Het besef wordt duidelijk dat ze een fout probeert te herstellen die ze niet kan herleiden naar haarzelf. Dan rest alleen nog de vraag: Houd ik mezelf voor de gek, omdat jij dat ook doet?

Hoofdstuk 3: Woede

If it’s what you truly want. I can wear her skin over mine. Her hair over mine. Her hands as gloves. Her teeth as confetti. Her scalp, a cap. Her sternum, my bedazzled cane. We can pose for a photograph, all three of us. Immortalized. You and your perfect girl.

I don’t know when love became elusive. What I know is, no one I know has it. My father’s arms around my mother’s neck, fruit too ripe to eat. I think of lovers as trees, growing to and from one another. Searching for the same light.

Why can’t you see me? Why can’t you see me? Why can’t you see me? Everyone else can.

Het verlossen van de waarheid leidt tot confrontatie.  Ze maakt een verwijt naar het indirecte voorstel dat haar wordt gemaakt tot aanpassing. Hiermee eist ze de aandacht op haarzelf precies zoals ze zelf is, van iedereen die haar niet wil zien, haar niet wil accepteren en geen plekje wil gunnen in ons midden.

betekenis van lemonade hold up

Hoofstuk 4: Apathie

So what are you gonna say at my funeral, now that you’ve killed me? Here lies the body of the love of my life, whose heart I broke without a gun to my head. Here lies the mother of my children, both living and dead. Rest in peace, my true love, who I took for granted. Most bomb p*ssy who, because of me, sleep evaded. Her god listening. Her heaven will be a love without betrayal. Ashes to ashes, dust to side chicks.

Woede verandert in kilheid en hardheid. Woede uit zich niet meer in gedrag en gebaren, maar gaat nu verscholen onder woorden. Een bom die tot ontploffing wordt gebracht verandert in een vlijmscherp mes. Koel, schoon en klein. Het aanrichten van grootschalige schade wordt preciezer willen verwonden en dieper kunnen snijden.

Hoofdstuk 5: Leegte

She sleeps all day. Dreams of you in both worlds. Tills the blood, in and out of uterus. Wakes up smelling of zinc, grief sedated by orgasm, orgasm heightened by grief. God was in the room when the man said to the woman, “I love you so much. Wrap your legs around me. Pull me in, pull me in, pull me in.” Sometimes when he’d have her nipple in his mouth, she’d whisper, “Oh, my God.” That, too, is a form of worship.

Her hips grind, pestle and mortar, cinnamon and cloves. Whenever he pulls out … loss. Dear moon, we blame you for floods … for the flush of blood … for men who are also wolves. We blame for the night for the dark, for the ghosts.

Seks wordt hier beschreven als een spiritueel ritueel, waarbij de nadruk wordt gelegd op het verhogende aspect; de samensmelting tussen lichaam, ziel en geest. Tegelijkertijd lijkt seks in deze context op een ritueel waarmee ze  haar man bij zich probeert te houden, maar zodra hij zich terugtrekt is zij hem weer kwijt.

Hoofdstuk 6: Verlies

Every fear … every nightmare … anyone has ever had.

Ze is zich bewust van de angst van het plots afscheid moeten nemen, van een idee dat niet meer bestaat en ook nooit meer zal terugkomen.

Hoofdstuk 7: Verantwoording

You find the black tube inside her beauty case where she keeps your father’s old prison letters. You desperately want to look like her. You look nothing like your mother. You look everything like your mother. Film star beauty. How to wear your mother’s lipstick. You go to the bathroom to apply your mother’s lipstick. Somewhere no one can find you.

You must wear it like she wears disappointment on her face. Your mother is a woman and women like her cannot be contained. Mother dearest, let me inherit the earth. Teach me how to make him beg. Let me make up for the years he made you wait. Did he bend your reflection? Did he make you forget your own name? Did he convince you he was a god? Did you get on your knees daily? Do his eyes close like doors? Are you a slave to the back of his head?

Am I talking about your husband or your father?

Al lijkt ze totaal niet op haar moeder, toch delen ze in zekere zin dezelfde ervaringen. Mannen komen en gaan, maar de matriarchen van de familie zijn er altijd. Op dit moment van verlies, doet ze beroep op haar sisterhood; de hechte relatie tussen zwarte vrouwen onderling. Ik heb het specifiek over de sterke relatie tussen grootmoeder-moeder-dochter en de wijsheden die van generatie op generatie, van vrouw tot vrouw, van mentor tot leerling, worden doorgegeven. Sisterhood is een veilige plek om gedachten en gevoelens uit te wisselen, een plek van heling – zeker wanneer het voelt alsof de hele wereld tegen je is.

Sisterhood is meer dan een veilig thuishaven of een gemeenschap, het is een spirituele verbintenis van empowerment. Vrouwen steunen elkaar onvoorwaardelijk, in plaats van de concurrentie met elkaar aan te gaan. In haar sisterhood vindt ze een luisterend oor, iemand die in haar gelooft – een diepgewortelde loyaliteit.

serveimage9Y1KVNMA

Hoofdstuk 8: Hervorming

He bathes me until I forget their names and faces. I ask him to look me in the eye when I come home. Why do you deny yourself heaven? Why do you consider yourself undeserving? Why are you afraid of love? You think it’s not possible for someone like you. But you are the love of my life. You are the love of my life. You are the love of my life.

In plaats van het kritisch bevragen van een ander, bevraagt ze zichzelf om vooruit te komen. Het neemt haar weg van alles en iedereen die haar onrecht heeft aangedaan. Door de focus te leggen op zichzelf maakt ze zich tot het onderwerp, in plaats van slechts een ‘lijdend voorwerp’.

Hoofdstuk 9: Vergiffenis

Baptize me … now that reconciliation is possible. If we’re gonna heal, let it be glorious. 1,000 girls raise their arms. Do you remember being born? Are you thankful for the hips that cracked? The deep velvet of your mother and her mother and her mother? There is a curse that will be broken.

Door vast te houden aan woede en verdriet wordt het verleden in leven gehouden. Met het vergeven van andermans stupiditeit, vergeef ze zichzelf hier ooit aan te hebben toegegeven.

Hoofdstuk 10: Wederopstanding

You are terrifying … and strange and beautiful. Magic.

Iets wat nieuw is, is onbekend en daarom ook altijd een beetje eng. Het leert haar zich opnieuw uit te vinden, wat aanvoelt als onwennig en bevrijdend tegelijkertijd.

serveimage1SAM4H03

Hoodstuk 11: Hoop

The nail technician pushed my cuticles back … turns my hand over, stretches the skin on my palm and says, “I see your daughters and their daughters.” That night in a dream, the first girl emerges from a slit in my stomach. The scar heals into a smile. The man I love pulls the stitches out with his fingernails. We leave black sutures curling on the side of the bath.

I wake as the second girl crawls headfirst up my throat, a flower blossoming out of the hole in my face.

Ze vestigt haar hoop op de toekomstige generaties, die de vruchten zullen plukken van dit nieuwe, maar vooral krachtige en stralende zelfbeeld.

Hoofdstuk 12: Verlossing

Take one pint of water, add a half pound of sugar, the juice of eight lemons, the zest of half a lemon. Pour the water from one jug then into the other several times. Strain through a clean napkin.

Grandmother, the alchemist, you spun gold out of this hard life, conjured beauty from the things left behind. Found healing where it did not live. Discovered the antidote in your own kit. Broke the curse with your own two hands. You passed these instructions down to your daughter who then passed it down to her daughter.

My grandma said “Nothing real can be threatened.” True love brought salvation back into me. With every tear came redemption and my torturers became my remedy. So we’re gonna heal. We’re gonna start again. You’ve brought the orchestra, synchronized swimmers.

You’re the magician. Pull me back together again, the way you cut me in half. Make the woman in doubt disappear. Pull the sorrow from between my legs like silk. Knot after knot after knot. The audience applauds … but we can’t hear them.

Ze vindt genezing door, van wat anderen beschouwen als haar zwakte, haar kracht te maken. Hiermee eigent ze zichzelf toe en laat ze alle nay-sayers achter zich.

334qd05

Het gebruik van Warsan’s teksten geeft meer inzicht in het doel dat Beyoncé voor ogen heeft met Lemonade. Een tracklist met een thema, verandert in een coherente strategie om haar punt te kunnen maken. Namelijk, dat ze alleen de bewustwording van anderen kan triggeren, door te delen in haar eigen veranderingen. Om het uit te leggen in de woorden van oude Taoïstische filosoof Lao Tzu (531 v.Chr.):

If you want to awaken all of humanity

Awaken all of yourself

If you want to eliminate the suffering in the world

Then eliminate all that is dark and negative in yourself

Truly, the greatest gift you have to give is that of your own self-transformation

Een ode aan andere kunstenaars

Nog altijd bekeken vanuit Beyoncé’s eigen opvatting dat ze zichzelf ziet als een kunstenaar, combineert Lemonade verschillende elementen van wat we traditioneel beschouwen als high-brow en low-brow kunstobjecten. Alle gekozen esthetiek verwijst op directe wijze naar al bestaande kunstwerken. Ze laat zich niet alleen inspireren, maar zoals we specifiek kunnen terugzien in de beelden, bootst ze deze ook exact na. Op deze manier bewijst ze eer aan de kunstenaars die haar voorgingen. Denk bijvoorbeeld aan de verschillende fashion-elementen die zijn geïnspireerd door Afrikaanse haute couture, onder andere zichtbaar in ‘Sorry’. Of de culturele ode die ze maakt met Daddy Lessons, aan de muziekcultuur van het Amerikaanse Zuiden (waar ze tevens vandaan komt): brassband, blues en country. Om het maar in kunsttermen uit te drukken; Lemonade kan daarom worden gezien als een vorm van pastiche.

beyonce sorry
Sorry

 

Daddy Lessons beyonce
Daddy Lessons

Talk to me

Om weer terug te komen op wat Beyoncé nou eigenlijk wil zeggen met Lemonade, moeten we alle aspecten niet alleen los zien van elkaar, maar ook aan elkaar verbinden om er een volwaardige betekenis aan te kunnen geven. Het helpt om kennis te hebben van de context waarin het is gemaakt, maar ook door te luisteren naar de aanwijzingen die ze geeft aan het publiek, om het goed te kunnen begrijpen.

In de context van het Black Lives Matter activisme, gingen artiesten als Flying Lotus en Kendrick Lamar Beyoncé al voor met het het bespreekbaar maken van het hedendaags racisme in Amerika. Met Lemonade gaat ze echter nog een stap verder. Niet alleen doorbreekt ze het stereotype van de zwarte vrouw, beter bekend als de ‘angry black woman’. Ze forceert ook de identiteit van de zwarte vrouw en haar cultuur, haar sisterhood, in al haar glorie, in het collectief geheugen van het Amerikaanse, blanke publiek. Waar ze normaal gesproken werd gereduceerd tot stereotype, en daarbuiten niet werd erkend als volwaardig mens. Nu, met Lemonade, wordt de jonge zwarte vrouw gevierd en ontvangt ze de nieuwe titel Black Girl Magic.

Daarom, gebaseerd op al het bovenstaande, van Beyoncé als money-making-machine tot en met de analyse van introspectie, weet ze naar mijn idee heel goed hoe ze kunst moet gebruiken om een maatschappelijke kwestie een podium te kunnen geven.

Ze leent, kopieert, refereert, parafraseert zich stuk. Esthetisch gezien voegt ze niets toe aan het bestaande kunstlandschap. Ze creëert niets nieuws en al helemaal niet zelf.

Tegelijkertijd, staat kunst ten dienste van het stellen van de grotere vragen. Kunst draait om het hebben van een gesprek. Met Lemonade toont Beyoncé zich als initiatiefnemer van een gesprek dat hoognodig gevoerd moet worden. Bovendien is kunst vrij voor interpretatie. Vind je het melodramatisch gejank? Mag. Vind je dat ze de sores van zwarte vrouwen gebruikt voor haar eigen bankrekening? Mag ook.

Het feit dat er een gesprek gaande is, is het enige wat telt. Vanuit commercieel oogpunt des te meer. Is dat heel slim of juist iets slechts? Daar heeft Beyoncé een heel goed antwoord op. In haar ogen is haar werk kunst, en de essentie van kunst ligt niet in het oordeel, maar alleen al in het feit dat het er gewoon is.

———
Squad Out.
peace